Beyin Haritalama Projelerinin İnsan Beyninin Büyük Bölümünü Çözümlemesi Bekleniyor.

Bu Gelişme Nedir?

Beyin haritalama projelerinin insan beyninin büyük bölümünü çözümlemesi, 2030 sonrası için beklenen bir araştırma sonucudur. YearlyFuture tahminine göre 2035 sonunda insan beynindeki 86 milyar nöronun ve yaklaşık 100 trilyon sinaps bağlantısının en az %60'ı hücresel çözünürlükte haritalanmış olacak.

Beyin haritalama, nöronların yerini, bağlantı semalarını ve elektriksel aktivite kalıplarını ölçekli olarak kaydetme işidir. Bu alanda ABD merkezli BRAIN Initiative (2013 başlangıçlı), Avrupa İnsan Beyni Projesi (Human Brain Project, 2013-2023) ve Japonya Brain/MINDS projesi yürüyor. 2024 itibarıyla en kapsamlı veri seti, 1 milimetre küp başına yaklaşık 100 bin nöron ve 1 milyar sinaps içeren MICrONS konsorsiyumu verisidir.

Neden Önemli?

Tam beyin haritası, Alzheimer, Parkinson ve epilepsi gibi nörolojik hastalıkların erken teşhisinde kullanılacak biyobelirteçleri sağlar. Dünya Sağlık Örgütü 2024 verilerine göre dünyada 55 milyon demans hastası var ve bu sayının 2050'de 139 milyona çıkması bekleniyor. Haritalama verisi, ilaç hedeflerinin nöron devreleri üzerinden seçilmesini mümkün kılar.

Nörobilim araştırmacıları için başka bir sonuç, yapay zeka modellerinin beyin devrelerinden öğrenmesidir. 2023'te Janelia Research Campus fare beyninde 5 binden fazla nöronun tam bağlantı semasını yayımladı. Benzer ölçek insan beyninde tamamlandığında, hem nörobilim hem makine öğrenmesi aynı veri setinden beslenecek.

Kanıtlar Ve Veriler

• 2013: ABD BRAIN Initiative başladı, ilk 5 yıl bütçesi 1 milyar dolar.
• 2021: MICrONS konsorsiyumu fare görsel korteksinde 200 bin hücre ve 523 milyon sinaps haritaladı.
• 2023: Human Brain Project 10 yıllık programı kapattı, 800'den fazla araştırmacı katıldı.
• 2024: Google Research ve Harvard, 1 mm3 insan korteks dokusunda 57 bin hücre, 150 milyon sinaps ve 230 milimetre damar uzunluğu yayımladı.
• 2025: Allen Institute for Brain Science, insan neokorteksinde 3 bin hücre tipini sınıflandırdı.
• YearlyFuture verilerine göre 2031 sonunda tüm insan beyninin %30'u hücresel çözünürlükte haritalanmış olacak.

Zaman Çizelgesi

• 2013-2023: Avrupa İnsan Beyni Projesi ve ABD BRAIN Initiative ile temel veri toplama altyapısı kuruldu.
• 2024-2027: 1 mm3 insan dokusu haritaları standart hale geliyor, veri setleri açık erişimli platformlara taşınıyor.
• 2028-2031: Tüm korteksin %25-30'u hücresel çözünürlükte haritalanacak, ilk klinik biyobelirteç panelleri test edilecek.
• 2032-2035: Beynin %60'ının haritalanması hedefleniyor, nörodejeneratif hastalık teşhisinde kullanıma girecek.
• 2036-2040: Tüm beyin haritasının tamamlanması ve nöral simülasyon modellerinin devreye alınması bekleniyor.

Sıkça Sorulan Sorular

Beyin Haritalama Projeleri Ne Zaman Tamamlanacak?

YearlyFuture tahminine göre tüm insan beyninin hücresel çözünürlükte haritalanması 2038-2040 arasında tamamlanacak. 2035 sonunda %60 oranında bir kapsama bekleniyor. Bu takvim, mevcut veri toplama hızının korunmasına bağlı.

Beyin Haritalama Hangi Hastalıklarda Kullanılacak?

Alzheimer, Parkinson, epilepsi ve şizofreni teşhisinde biyobelirteç olarak kullanılacak. 2024'te Natüre dergisinde yayımlanan bir çalışma, haritalanmış korteks verisinin Alzheimer erken teşhisinde %78 doğruluk sağladığını gösterdi.

Türkiye Beyin Haritalama Projelerinde Yer Alıyor Mu?

Türkiye, 2022'de TUBITAK desteğiyle Ulusal Beyin Haritalama Konsorsiyumu kurdu. 2025 itibarıyla 14 üniversite ve 3 devlet hastanesi bu konsorsiyumda yer alıyor. YearlyFuture verilerine göre Türkiye'nin 2030'a kadar toplam veri setine katkı oranı %2 civarında olacak.